Εις τις υπηρεσίες των Τεχνών, καλοντυμένοι.


Έτυχε τις προάλλες και θυμήθηκα κάτι ελαιογραφίες παλαιότερες, του 1783 συγκεκριμένα. Φτιαγμένες απ΄το χέρι ενός περιπλανώμενου ζωγράφου υπό το όνομα κι επώνυμο Άρνολντ Άλμοντ, έχουνε απαθανατίσει το υπηρετικό προσωπικό της Χάρης Του Τζων Φρέντρικ Σάκβιλ, 3ου Δούκα του Ντόρσετ και προγόνου της αξιοσημείωτης Βίτα Σάκβιλ-Γουέστ (που υπήρξε εράστρια της Βιρτζίνια Γουλφ και αποτέλεσε την έμπνευση για το αριστουργηματικό βιβλίο της “Ορλάντο”). Ο Δούκας ήτανε το αποτέλεσμα της εποχής του, μιας εποχής που θα φερόταν στους υπηρέτες των αριστοκρατικών νοικοκυριών με μιαν αβρότητα που πια δεν συναντάται (ή έτσι ισχυρίζονται αυτοί που αναγνωρίζουν τα σημάδια καταπτώσεων των καιρών). Ήτανε θεμιτό οι υπηρέτες να ενδύονται με ρούχα προσεγμένα (αντίθετα με τις κατοπινές τάσεις, κατά τη βικτωριανή και εδουαρδιανή περίοδο, που επέβαλαν ομοιομορφία των στολών ώστε άμεσα να διακρίνεται το είδος της υπηρεσίας: καμαριέρα, παραμαγείρισσα, μαγείρισσα ή οικονόμος, – σκεφτείτε τις απαισιότητες και τις κοινωνικές διαβαθμίσεις των υπηρετών στο Gosford Park, να μ’ εννοήσετε).

GosfordPark9

Συμφωνία σε Άσπρο και Μαύρο: ο καθείς ανάλογα με τη σειρά του, για να μην διαταράσσεται και η ιεραρχία.

Όχι, τον δέκατο όγδοο αιώνα η εκτίμηση της καταστάσεως ήταν σαφώς αλλιώτικη: οι υπηρέτες ήταν ορισμένως μέλη της ευρυτέρας μας οικογενείας, ήτανε κάπου ανάμεσα στο κατοικίδιο και στο αίμα μας το ίδιο, αγαπητοί μου. Ο τρόπος δε, της ένδυσης, είναι ένας άθλος της ευγένειας και της διακριτικότητας, αλλά επίσης και μιας μέγιστης  άσκησης της ασκήσεως εξουσίας. Ας πούμε – έχει να το λέει και το ανάλογο πρωτόκολλο, ότι ο Ευγενής μπορεί να ενδύεται ενδύματα όποιου χρώματος του έρχεται στη γκλάβα, μα τέτοιες ελευθεριότητες δεν είναι σε αυτόν επιτρεπτές σε σχέση με τις αμφιέσεις των υπηρετών: αυτές είναι επιβεβλημένο να βασίζονται πάνω στα χρώματα και τους συνδυασμούς αυτών, όπως υπάρχουν στο εκάστοτε οικόσημο. (J. Cussans, The Handbook of Heraldry (1869) σελ. 314.) Δείξε μου τη στολή του υπηρέτη σου, και θα σου πω ποιός είσαι, ποια είν’ η σκούφια σου. Με λεπτομέρειες που θα ξενίζανε τους πάντες, εκτός από στρατιωτικούς και ταγματάγγελους, υπήρχε μια οργάνωση που επέτρεπε να ξέρει ο καθένας ποια είναι η θέση του, αλλά κυρίως που επέτρεπε την αναγνώριση του υπηρέτη σε σχέση με το “τάγμα” του, τον οίκο που είχε κληθεί να υπηρετήσει, και τους συσχετισμούς δυνάμεων ευρύτερα – ας πούμε, υπήρχανε διακριτικά που ήταν μόνο για χρήση από τους υπηρέτες του μονάρχη! Έτσι λοιπόν, ας κάνουμε μια άσκηση – κι ας δούμε τι πληροφορίες μας χαρίζει το πορτραίτο το ακόλουθο:

scan-14

Ο Υπηρέτης Ντάνιελ Ταίηλορ, με λιβρέα σε χρώμα μπλε με κίτρινο χρώμα σε θέση δευτερεύουσα (γιακάς, πέτο), ασημί κουμπιά και χρυσαφιές επωμίδες.

Αυτά τα ιδιαίτερα στοιχεία της αμφίεσης υπονοούν ότι ο κύριός του είναι ευγενής, ανήκει στο στρατό, το οικόσημό του έχει πρωτεύον χρώμα το μπλε με δευτερεύον χρώμα το κίτρινο, καθώς και λεπτομέρειες χρώματος ασημί. Και έπειτα, με τη σειρά τους, ετούτα τα στοιχεία συμφωνούν κι αποκαλύπτουν ότι το αφεντικό του ήτανε ο τύπος ο δικός μας, ο Τζον Φρέντρικ Σάκβιλ, 3ος Δούκας του Ντόρσετ (24 Μαρτίου 1745- 19 Ιουλίου 1799), ένας λιγάκι έκλυτος, ως λέγεται, που είχε όμως γίνει ως και Πρέσβης. Ο Δούκας μας, είχε λοιπόν αποφασίσει να αγκαζάρει το ζωγράφο να του φτιάξει πορτραίτα όλων των υπηρετών του – αυτούς εντός σπιτιού, μα και τους άλλους, που πασχίζανε χειρώνακτες στα δουκικά του τα χωράφια εργαζόμενοι. Οι πίνακες αυτοί τώρα υπάρχουν στο Knole, αλλά μπορείτε να τους δείτε με μια κλεφτή ματιά αμέσως τώρα.

knole-portraits

Μοιάζουνε τόσο ευγενείς, καλοντυμένοι! Μικρά πορτραίτα, μα μιας τέτοιας δεξιότητας…

Και θα μπορούσαμε για ώρες να ασχολούμαστε με τα ονόματα (όλα γραμμένα πίσω από τα πορτραίτα, επιμελώς) και τις στολές υπηρετών στο διηνεκές, αν δεν με πίεζε η φύση μου η άναρχη να σας μιλήσω για έναν κύριο Ζακίρωφ, και για μια τέχνη που μου πήρε την καρδιά. Κι ομολογώ, ότι ετούτη η ανάρτηση είχε σκοπό να αντιπαραβάλει τις δύο όψεις των πορτραίτων υπηρέτου.

Ας πάμε ώστε, επί του πρακτέου. Έλνταρ Ζακίρωφ, αποφοίτησε από το Ινστιτούτο Αρχιτεκτονικής της Τασκένδης το 2005. Τo 2012, ο κύριος Ζακίρωφ έφτιαξε μία σειρά από πορτραίτα που έχουνε κι αυτά μια ιστορία που μέσα σε εμένα αντηχεί: έξι πορτραίτα καμωμένα των πέντε γάτων (από τους περίπου εβδομήντα) που διαφυλάσσουνε τα έργα του μουσείου Ερμιτάζ, παρακαλώ! Και επειδή εγώ το Ερμιτάζ το αγαπώ, μιας και εξ αιτίας του θα είχα κάνει γνωριμία με κάποια με το ονοματεπώνυμο Σόνγια Ροστόβα (πρώην Μαρμελάντοβα) που στο Ερμιτάζ θα είχε πάει μια ημέρα γιορτερή (για να χαρεί τη χάρη γλυπτού Έρωτα, αλλά επίσης και τη σκόνη της Ψυχής, την αρπαγή Σαβίνων, το μπούστο της Μεγάλης Αυτοκράτειρας σε μέταλο, προσευχητάρια σε σμάλτο εικονισμένα, αρχαία και χρυσά βαρβαρικά, σιβηρικά… Ε, τέλος πάντων – ας δεχτούμε πως του έχω του Ερμιτάζ αδυναμία!).

Και πώς θα ήταν δυνατόν να μην του έχω, άπαξ και έμαθα και το απίθανο των γάτων; Διότι, τρέχουνε οι γάτοι στα υπόγεια, καμμιά φορά μπαίνουνε και στις αίθουσες τις πάνω και λιμαίνονται τα εδάφη των τεχνών, επιτηρούν. Η μυρωδιά τους αποδιώχνει κάθε ασέβεια που δείχνουν τα ποντίκια κι οι αρουραίοι προς την Τέχνη. Υπάρχει μια παμπάλαια ιστορία, πως κατ’ αρχάς, ήταν η ίδια η κόρη του Αυτοκράτορος του Πέτρου που έφερε τις γάτες στο ανάκτορο, μετά ενίσχυσε την τάση η Μεγάλη Αικατερίνη, τιμώντας αυτά τα γατιά και ονομάζοντάς τα Φύλακες Τέχνης ( ή κάτι άλλο, πλην παρόμοιο). Και για να εξακολουθήσουν οι τιμές, τα μεγαλεία – αλλά επίσης και γιατί σαφώς το αξίζουνε, έχοντας θέσει εαυτούς στην Καλλιτεχνική Υπηρεσία των Τεχνών, αποφασίστηκε ο νεαρός κύριος Έλνταρ Ζακίρωφ (που ούτε καν ετών τριάντα, ο εξαίρετος) να λάβει τις προτάσεις της υπεύθυνης των γάτων του μουσείου, Μαρία Χαλτούνεν – για το ποιοί γάτοι θα μπορούσαν να υπάρξουνε μοντέλα για τις γατίσιες προσωπογραφίες. Ως τίμιοι υπηρέτες θα ντυνόντουσαν λιβρέες της εποχής των τσάρεβιτς, θα έχαιραν μπορντούρες με δικέφαλους αητούς, κουμπιά, κουμπάκια και περίτεχνα βελούδα. Σας παραθέτω τις εικόνες τους, που αν και δεν είναι αληθινά ελαιογραφίες, ωστόσο έχουνε το στυλ των Ρώσσικων πορτραίτων της Αυλής του 18ου και 19ου αιώνα, όπως θα είχανε ζωγραφιστεί από τους Όρεστ Κιπρένσκυ και Ίλυα Ρέπιν.

Αυτοί οι γάτηδες, με τα ωραία τους επαγγελματικά διακριτικά – πρώτος τους ο Μαθητευόμενος Γάτος Ζαχαροπλάστης της Αυλής του Ερμιτάζ, δείτε τι όμορφος με τα σειρίτια του, με τα λαμπρά κουμπάκια του και το φρουί γλασέ να το μισομαντεύουμε πίσω αριστερά σ’ ένα τριώροφο πυργάκι-φοντανιέρα… Eldar-Zakirov-2012-Cat-for-Hermitage-Mag-4

…που θα μπορούσε και να ήταν στρατηγός, και αρχιστράτηγος, ακόμα και μικρός τυμπανιστής σε μια ορχήστρα, μα έλα που διάλεξε να απασχολείται με τη ζάχαρη (αλλά και τις δοκιμασίες των ερώτων, είναι ακόμα νεαρός και τόσον εύελπις!).

 

Μετά από αυτόν, θα έρθουν κι άλλοι: ο Αρχιθαλαμηπόλος, σοβαρός με κόκκινη στολή σχεδόν αιμάτινη, με τις μπορντούρες ασημόχρυσης κλωστής πασμαντερί. Eldar-Zakirov-2012-Cat-for-Hermitage-Mag-6

Ο Σερβιτόρος της Αυλής, με τα τριών ειδών κουμπάκια και το διακριτικό του φιόγκο, μες στα χρυσάνθεμα του φόντου και τις ντάλιες.

Eldar-Zakirov-2012-Cat-for-Hermitage-Mag-1

Αυτόν εδώ τον πιτσιλάτο γάτο, μαθαίνω πως τον λένε (αλήθεια) Κούζμα.

Ο μελαμψός Μαυριτανός με το σαρίκι του, πίσω του αναμνήσεις από κάθετες μορφές αρχιτεκτονικής της προσευχής (είχαμε κάποτε κι εμείς το μιναρέ μας). Eldar-Zakirov-2012-Cat-for-Hermitage-Mag-2

Ο ίδιος Μώρος, με το γελέκι του βλατί και χρυσοποίκιλτο, δύο φιδάκια μερωμένα κατεβαίνουνε από το ύψος της λαιμόκοψης και σταυροχαιρετιούνται αντικρυστά, ενώ τριγύρω τους κρίνα της άμμου, της ερήμου και των ευαγγελισμών ανθοφορούνται εν τω μέσω της χιόνος, της νιφάδας, της πιτσίλας… Eldar-Zakirov-2012-Cat-for-Hermitage-Mag-3

Και τελευταίος, ο Προάγγελος της Άμαξας με τη λιβρέα του που έχει σα στολίδι στα κουμπιά και στα σειρίτια το σήμα του Δικέφαλού μας Αητού (βοήθειά μας, Βασιλεύουσά μου Πόλη).

Eldar-Zakirov-2012-Cat-for-Hermitage-Mag-5

Κι αυτόν εδώ τον λένε Ρίκι ο Πρεσβύτερος!

Καταλαβαίνετε, η Τέχνη θέλει Τέχνη – και, αν οι υπηρέτες κάποτε ανήκανε στα μέλη είτε και στα αντικείμενα ενός αρχόντου, σα τσουμπλέκια να λογιάζονται, τώρα οι γάτοι που φυλάνε απ΄το ροκάνισμα των τρωκτικών τα μεγαλεία των τεχνών του παρελθόντος, αξίζει σίγουρα να συμπεριληφθούν μεγαλειώδεις, ταπεινοί, γουνοεφτάψυχοι, χουρχουριστοί και τριχωτοί, καλοντυμένοι!

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s